Nếu để ý khi đi trên đường, bạn có thể bắt gặp những dải gạch có bề mặt nổi, khác với phần vỉa hè xung quanh. Đây là loại gạch lát bề mặt đường hoặc vỉa hè có thiết kế hoa văn nổi đặc biệt (như các chấm tròn, gờ sọc hay hình quả trám), giúp người khiếm thị hoặc người có thị lực kém nhận biết địa hình, định hướng di chuyển và nhận diện nguy hiểm thông qua bàn chân hoặc gậy dò.
Những đường vân, chấm nổi trên mặt gạch không phải là họa tiết trang trí. Tùy vào hình dạng và cách bố trí, chúng có thể cung cấp những thông tin khác nhau: Các vạch song song như những đường kẻ trên khuông nhạc chỉ hướng đi thẳng; các chấm tròn báo hiệu một mốc quan trọng (bến xe buýt, ngã tư, bậc thang…). Dải gạch này thường được sơn màu tương phản với nền vỉa hè để người nhìn kém dễ nhận biết.
Điều quan trọng là các loại gạch này cần được đặt đúng vị trí và nhất quán trong cách bố trí để phát huy tác dụng. Gạch xúc giác/gạch dẫn hướng có thể gây nhiễu thông tin nếu sử dụng thiếu hợp lý. Khi các dải gạch được bố trí chằng chịt hoặc sử dụng quá nhiều loại tín hiệu khác nhau, người khiếm thị có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết và diễn giải thông tin. Ngoài ra, việc thi công sai vị trí hoặc không đúng quy cách lại có thể làm mất đi ý nghĩa của tín hiệu xúc giác. Chẳng hạn, sử dụng nhầm loại gạch, bố trí sai hướng hoặc thiếu nhất quán giữa các khu vực có thể khiến người sử dụng khó xác định mình đang nhận được cảnh báo hay chỉ dẫn gì. Ví dụ: Lắp vạch song song dẫn thẳng vào cột điện hoặc xuống lòng đường, mà không có các chấm tròn cảnh báo. Đây cũng là vấn đề liên quan đến chất lượng thiết kế, năng lực thi công và công tác giám sát tại công trường.
Đặc biệt, gạch xúc giác/gạch dẫn hướng không thể thay thế cho một vỉa hè được thiết kế và quản lý tốt. Những chướng ngại vật như xe máy, ô tô đỗ trên vỉa hè, bàn ghế hoặc hàng hóa lấn chiếm lối đi không chỉ che khuất tuyến gạch dẫn hướng mà còn tạo thêm nguy cơ va chạm và mất an toàn cho người đi bộ.
Vì vậy, một vỉa hè dễ tiếp cận không chỉ là một vỉa hè có gạch nổi. Một không gian công cộng thực sự dễ tiếp cận cần được tính đến ngay từ khâu quy hoạch và thiết kế, thay vì chỉ bổ sung các giải pháp hỗ trợ sau đó. Khi lối đi được tổ chức rõ ràng, liên tục và thông thoáng, gạch xúc giác có thể phát huy đúng vai trò cung cấp những tín hiệu cần thiết để hỗ trợ định hướng và cảnh báo cho người khiếm thị di chuyển độc lập và an toàn.
Bạn có đoán ra hết những tín hiệu thể hiện qua hệ thống gạch nổi? Lần tới khi đi trên vỉa hè, bạn có thể thử để ý xem những dải gạch nổi đang “nói” điều gì với người sử dụng chúng nhé!
*Tài liệu tham khảo:
Jones, M., Sharp, R., Posner, R., Fernandez-Medina, K., Barham, P., Dales, J., Priestley, A., & Delmonte, E. (2020). Accessible public realm: Updating guidance and further research – Overview and recommendations (Client Project Report CPR2714)
—————————————
"Trải nghiệm sử dụng giao thông công cộng cùng người khuyết tật" là chuỗi nội dung được triển khai bởi UNDP, ECUE và mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống, thuộc Nghiên cứu hành động và tư vấn kỹ thuật nhằm thúc đẩy phát triển đô thị bao trùm và bền vững tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh do Bộ Ngoại giao và Thương Mại Úc (DFAT) Australian Embassy, Vietnam tài trợ.
